ตอนนั้นผมกำลังนั่งดื่มกาแฟ อยู่ที่ห้องพักของโรงเรียนสอนภาษาญี่ปุ่นแห่งหนึ่งอยู่คนเดียว แล้วก็มีพนักงานคนไทยของโรงเรียนเข้ามาในห้อง แล้วเธอก็ถามผมว่า

อาจารย์.. กาแฟไม่ได้ใส่น้ำตาลกับนมใช่ไหม
ผมตอบไปว่า ใช่ ทำไมเหรอ

แล้วผมก็โดนบอกไปว่า...

นึกแล้วเชียว อาจารย์คนญี่ปุ่นทุกคนเวลาดื่มกาแฟจะไม่ใส่น้ำตาลไม่ใส่นม ทำไมไม่ใส่ล่ะคะ ไม่ขมเหรอคะ ถ้าไม่ใส่จะอร่อยได้ยังไง

     ผมตอบไปว่า ก็เหมือนกับคนไทยนั่นแหละครับ พอชินกับอาหารเผ็ดๆ ก็จะรู้สึกว่าอาหารเผ็ดเป็นอาหารที่อร่อย กาแฟก็เหมือนกัน ถึงแม้จะขมแต่ถ้าชินก็จะอร่อยเองแหละครับ ก็ไม่รู้ว่าเธอเข้าใจคำอธิบายของผมหรือเปล่า...

     อาจารย์คนญี่ปุ่นทุกคนดื่มกาแฟแบบแบล็ค ผมเข้าใจดีว่าทำไม นั่นก็เพราะว่าคนญี่ปุ่นคิดถึงรสชาติกาแฟแบบแบล็คนั่นเอง

     ที่ประเทศไทยกาแฟไม่ค่อยมีให้เลือก กาแฟใส่น้ำตาลใส่นมก็เป็นเรื่องปกติ โอกาสที่หากาแฟแบล็คดื่มแทบจะไม่มี ยกตัวอย่างเช่น ถ้าไปร้านกาแฟในโรงแรมที่มีคนต่างชาติพัก หรือไปแถวๆร้านสตาร์บัคก็สามารถดื่มกาแฟอร่อยๆได้ในราคาพอๆกับในประเทศญี่ปุ่น แต่โอกาสอย่างนั้นก็แทบจะไม่มี
ดังนั้นอย่างน้อยๆ กาแฟที่ชงเองก็เลยอยากดื่มแบบไม่ต้องใส่น้ำตาล ไม่ต้องใส่นม ถ้าคนที่อยู่คนเดียวในห้องพักที่ไม่มีครัว ไม่มีกาต้มน้ำ ในสถานที่ที่ตัวเองมีสิทธิที่จะทำอะไรต่างๆได้ อย่างเช่น ห้องดื่มชากาแฟในโรงเรียน ผมคนหนึ่งล่ะไม่มีทางจะใส่น้ำตาลหรือนมในกาแฟ ถึงแม้จะบอกว่าถ้าไม่ใส่นมไม่ใส่น้ำตาลจะไม่อร่อย.. ผมก็ไม่แคร์

     เมื่อตอนที่ผมมาประเทศไทยใหม่ๆ ผมเคยยืนอยู่หน้าตู้เย็นในร้านขายของ หาตัวหนังสือที่เขียนว่า black cafe แต่ก็หาไม่เจอ ในร้านขายของที่ประเทศญี่ปุ่น กาแฟกระป๋องจะเป็นเครื่องดื่มที่ขายดีมาก มีมากมายให้เลือกหลายชนิด ยี่ห้อใหม่เข้ามายี่ห้อเก่าก็หายไป เป็นอะไรที่มีการแข่งขันสูงมากในธุรกิจกาแฟกระป๋องของญี่ปุ่น แต่ในเมืองไทยรู้สึกว่าจะไม่เป็นแบบนั้น ในเมืองไทย รูปข้างกระป๋องแต่ละรูปก็เป็นรูปกาแฟสีเขียว ดูอย่างไรก็รู้ว่ามีนมปนอยู่ หมุนเป็นรูปวังน้ำวน ดูแล้วก็น่าอร่อยดี แต่...รูปกาแฟสีดำหาอย่างไรก็ไม่เจอ

     วันหนึ่ง ผมไปซื้อของที่ซุปเปอร์มาร์เก็ตขนาดใหญ่แห่งหนึ่งในตัวเมือง ผมก็ลองหาแผนกที่ขายกาแฟ แล้วก็เจอกาแฟที่เขียนว่า black cafe ผมไม่พูดพร่ำทำเพลงซื้อกลับไปหลายกระป๋อง แต่พอลองใส่น้ำแข็งดื่มดู อะไรเนี่ย...กาแฟแบล็คแท้ๆ แต่ทําไมหวานอย่างนี้ เป็นเรื่องน่าเศร้าเป็นอย่างมาก เห็นชัดๆเลยว่ากาแฟที่ผมซื้อมาผสมน้ำตาลชัวร์ ผมไม่เข้าใจว่าทำไมกระป๋องก็บอกว่าเป็นกาแฟแบล็คแท้ๆ แต่ทําไมต้องใส่น้ำตาลด้วย พอลองถามเพื่อนคนไทยดู ก็ได้รับคำตอบว่า

     ถ้ากาแฟไม่ได้ใส่นม แน่นอนสีก็ยังดำอยู่ไม่ใช่เหรอ เรียกว่า black cafe ก็ถูกแล้วนี่...

     คือเขาต้องการบอกว่า ที่เรียกว่ากาแฟแบล็คก็เพราะไม่ได้ใส่นม แต่ไม่เกี่ยวว่าจะใส่น้ำตาลหรือไม่ คําตอบของเพื่อนทํา ผมเอ๋อไปเลย...

     คนญี่ปุ่นที่ทำงานในบริษัทก็ชอบดื่มกาแฟ ดื่มกาแฟบ่อยมากไม่แพ้คนไทย คนไทยส่วนมากจะคิดว่าคนญี่ปุ่นชอบดื่มชาเขียวมากกว่ากาแฟ แต่จริงๆแล้ว คนญี่ปุ่นดื่มกาแฟมากกว่าดื่มชาเขียว นอกจากนั้นคนไทยมักจะบอกว่าชาเขียวอร่อย แต่ชาเขียวที่กำลังเป็นที่นิยมกันในหมู่คนไทยที่ขายในร้านอาหาร ไม่ใช่ชาเขียวธรรมดา มันเป็นชาเขียวใส่น้ำตาล ชาเขียวที่มีขายตามร้านนมข้างถนนมีมากกว่านั้น...ใส่นมด้วย... ผมเคยลองบอกคุณป้าร้านนมที่ผมไปอยู่บ่อยๆว่า ลองทําแบบไม่ใส่นํ้าตาลไม่ใส่นมดูซิครับ อาจจะขายดีกว่าที่คิดก็ได้นะครับ เพราะที่ญี่ปุ่น ชาเขียวไม่ใส่อะไรเลยจะขายดีมาก แต่คุณป้าก็บอกมาว่า ที่ประเทศไทยชาเขียวก็เหมือนกับขนมชนิดหนึ่ง ถ้าไม่หวานก็ขายไม่ได้หรอกพ่อหนุ่ม ที่เมืองไทยไม่ว่าจะไปดื่มชาเขียวที่ไหนก็มีแต่ชาเขียวหวาน ๆ ในกลุ่มของเด็กวัยรุ่นจะเชื่อกันว่าชาเขียวมีสรรพคุณช่วยลดความอ้วนได้ อืม...แต่...จริงๆแล้ว รสชาติก็...ไม่เลว

タイでコーヒーをのむ

        私はひとり、ある日本語学校の控え室で、インスタントコーヒーを入れて飲んでいた。そこへ、タイ人の学校職員が来て、

        「せんせい、そのコーヒー、もしかして砂糖もミルクも、入っていないんですか？」

と尋ねてきた。

        「そうですけど、なぜですか？」

        「やっぱり。日本人のせんせいは、みんな、砂糖もミルクも入れないで飲んでいます。どうしてですか？　 苦くないんですか？　おいしくないでしょ。」と言われてしまった。

        わたしは「タイ人も、辛いのに慣れたら、辛い物がおいしく感じられるように、苦いのだって、慣れるとおいしいんですよ。」と、苦しまぎれに答えたが、果たしてこんな説明でわかってもらえただろうか。

        日本人の先生全員が、ブラックで飲んでいた、というのは、私には痛いほどわかる。ブラックコーヒーが恋しいのだ。タイでは、選択の余地がなく砂糖、ミルク入りが普通で、ブラックコーヒーを飲む機会は、ほとんどない。

        たとえば、外国人向けのホテルのカフェや、チェンマイでも一件あるスターバックスにでも行けば、本格的なコーヒーが、日本と同じくらいの値段で飲めるが、そんな機会はめったにない。せめて自分でつくるインスタントコーヒーぐらいは、砂糖もミルクも入れないで久し ぶり飲んでみたい、という心境なのである。

        私のようにアパート一人ぐらしで、台所なし、お湯も沸かさない、という環境では、 学校の給湯室という、自分の選択権が発揮できる場所に於いては、断固として、砂糖・ ミルクを入れるはずがない。「何も入れないと、おいしくないですよ」と言われたって、もう全然かまわないのだ。

        タイに来たとき、コンビニの冷蔵庫の前に立ち、「Black cafe」の文字を探したが、見あたらなかった。日本のコンビニでは、缶コーヒーは、売れ筋商品で、種類も豊富、新しいブランドが出てきては消え、とメーカー同士の激しい競争が繰り広げられているが、タイではそのような様子はなさそうだ。どの缶の絵柄も、すでに茶色のコーヒーで、ミルクが今まさに混じり合っている様子が、渦巻きのように描かれていており、おいしそうではあるが、ブラックコーヒーらしき絵柄は見あたらない。

        後日、市内の大型スーパーマーケットに行った際、缶コーヒーの棚を探してみたところ、あった。ちゃんと、「Black cafe」の文字が踊っている。さっそく数本購入して、氷を入れて飲んでみた。しかし、意外にも「甘い」。残念だ。明らかに砂糖が入っている。これには納得がいかず、後日タイ人に尋ねてみたところ、「ミルクが入っていないなら、色は真っ黒。それはブラックと呼んでも間違いではないのでは」。ミルクが入っていないから、ブラックコーヒー、ということのようだ。

        日本人の会社員は、一般的にかなりのコーヒー好きで、頻繁に飲んでいるが、タイ人も同じくらいの頻度で飲んでいるようだ。タイ人が言うには、「日本人はコーヒーよりも、緑茶の方を、よく飲むんじゃないですか？」。しかし実際はというと、日本の会社員はコーヒーを飲む人の方が、緑茶より断然多いだろうと思う。

        またタイ人は、「緑茶というのは、おいしいですね」とも言ってくれるが、最近タイのコンビニでブームになっている「緑茶」は、砂糖入りである。道ばたの屋台で売っている「緑茶」は、さらにミルク入りだ。一度なじみの「緑茶」屋台のおばさんに、話してみたことがある。「砂糖・ミルクなしで作ったら、意外と売れると思うよ。だって日本ではそれが一般的だし」。しかし、おばさん。「タイではお菓子だからね。甘くなくっちゃ、売れやしないよ」。タイでは、どうしても甘い「緑茶」になってしまう。若者の間では、この「緑茶」は、ダイエットに効果的だと信じられている。だけど、これも結構おいしいけどね。