คําว่า รู้ เข้าใจ ที่ใช้บ่อยๆในภาษาญี่ปุ่นก็คือ คําว่า 知る（しる）กับ 分かる（わかる）ทั้งสองตัวความหมายแทบจะไม่ต่างกันเลย บางครั้งดูเหมือนใช้แทนกันได้ แล้วตอนไหนล่ะ...ที่ใช้แทนกันไม่ได้

     ก่อนอื่นมาทําความเข้าใจความหมายของทั้งสองคำนี้ก่อน
     
      しる　ความหมาย รู้ รู้จัก ได้รู้ในสิ่งที่ไม่เคยเห็น ไม่เคยได้ยิน ไม่เคยทราบมาก่อน จากแหล่งข้อมูลที่ไหนซักแห่งหรือจากประสบการณ์ ที่ได้เข้าไปสัมผัสกับสิ่งนั้นๆโดยตรง ว่าสิ่งนั้นมันเป็นอะไร มีลักษณะอย่างไร ดีหรือไม่ดี สวยหรือไม่สวย อันตรายหรือไม่อันตราย

     わかる　ความหมาย รู้ หรือ เข้าใจ ในสิ่งที่ต้องการอยากรู้ว่ามันเป็นอะไร อย่างไร หรือ เกิดความเข้าใจหลังจากได้ลองคิดเอง มีคนอธิบายให้ฟัง หรือ ลองเข้าไปสัมผัสกับมันโดยตรงว่ามันเป็นอะไร อย่างไรกันแน่ และสิ่งที่ไม่เข้าใจตอนนั้นก็จะเป็นความรู้ใหม่ติดตัวต่อไป

     ถ้าดูจากนิยามข้างบน ลำดับการรับรู้ของทั้งสองคำนี้ต่างกัน คือ โอกาสที่เรารู้จักของสิ่งนั้นก่อนที่จะเข้าใจ..เป็นไปได้ (เป็นเรื่องธรรมดา)

                   しる　→　わかる

     แต่…

                   わかる　→　しる

    การเข้าใจสิ่งนั้นก่อนที่จะรู้จัก ก่อนที่จะเห็น ก่อนที่จะได้ยิน..เป็นไปไม่ได้ ผิดธรรมชาติ ไม่เคยเห็น ไม่เคยได้ยินแท้ๆ แต่บอกว่าเข้าใจ (โม้สิ้นดี)

    ประโยคตัวอย่าง การใช้ わかる กับ しる ในกรณีที่ใช้แทนกันได้

                 使い方が分からないので教えて下さい。
                 つかいかたがわからないのでおしえてください。
                 ช่วยสอนหน่อยครับ เพราะผมไม่เข้าใจว่าต้องใช้อย่างไร

                使い方を知らないので教えて下さい。
                 つかいかたをしらないのでおしえてください。
                 ช่วยสอนหน่อยครับ เพราะผมไม่รู้ว่าต้องใช้อย่างไร

    ความหมายของทั้งสองประโยคแทบไม่ต่างกันเลย แต่ถ้าวิเคราะห์ดีๆโดยเอานิยามของความหมายที่เขียนไว้ข้างบนมาใช้ ก็จะสามารถวิเคราะห์ได้ว่า

1. ประโยคแรก เรารู้ว่าสิ่งนั้นมันเป็นอะไร เคยเห็น เคยได้ยิน แต่ไม่เคยใช้ ดังนั้นก็เลยไม่เข้าใจว่ามันต้องใช้อย่างไร
2. ประโยคที่สอง อยากให้ช่วยสอนว่าต้องใช้อย่างไร เพราะยังไม่เคยมีประสบการณ์เกี่ยวกับการใช้สิ่งนั้นมาก่อน
   อาจจะเพิ่งเคยใช้เป็นครั้งแรก อาจจะไม่เคยรู้ ไม่เคยเห็น หรือไม่เคยลองใช้มาก่อน มันเป็นสิ่งใหม่ ประสบการณ์ใหม่ของตนเอง

     ในประโยคลักษณะนี้ จะใช้ตัวไหนความหมายแทบไม่แตกต่างกัน เพราะประโยคนี้ต้องการเน้นตรงส่วนหลังคือ ต้องการให้ช่วยสอน ดังนั้นไม่ต้องไปสนใจอะไรมาก อยากใช้อะไร...ใช้ได้เลย

     มาดูประโยคที่ใช้ しるไม่ได้(ไม่ควรใช้)

               説明を聞いたが使い方を知らない。
               せつめいをきいたがつかいかたをしらない。
               ได้ฟังคำอธิบายไปแล้ว แต่ก็ยังไม่รู้ว่าใช้อย่างไร

               説明を聞いたが使い方が分からない。
               せつめいをきいたがつかいかたがわからない。
               ได้ฟังคำอธิบายไปแล้ว แต่ก็ยังไม่เข้าใจว่าใช้อย่างไร

      ในประโยคนี้ ถ้าวิเคราะห์จากคำแปลภาษาไทยอาจจะเข้าใจได้ไม่ยาก ว่าต้องการพูดว่ายังไม่เข้าใจมากกว่ายังไม่รู้ แต่ถ้าต้องการวิเคราะห์ให้ถึงลูกถึงคน
ก็ไม่ใช่เรื่องยาก

       ในประโยคนี้ ประโยคหน้าบอกว่ามีคนอธิบายให้ฟังแล้วแต่ก็ยังไม่เข้าใจ นั่นหมายถึง เรารู้จักสิ่งนั้นเรียบร้อยแล้ว รู้ว่ามันคืออะไรเรียบร้อยแล้ว แต่ยังไม่เข้าใจว่ามันต้องใช้อย่างไรเท่านั้นเอง คือ เราได้ผ่านกระบวนการรับรู้ กระบวนการรู้จักแล้ว ถ้าจะพูดอะไรเกี่ยวกับสิ่งนั้นอีก ก็ต้องพูดว่าเข้าใจหรือไม่เข้าใจ

               いろいろ試してみたが使い方を知らない。
               いろいろためしてみたがつかいかたをしらない。

               いろいろ試してみたが使い方が分からない。
               いろいろためしてみたがつかいかたがわからない。

      ประโยคนี้ก็คิดได้แบบเดียวกัน ได้ลองทำดูเองแล้ว แต่ก็ยังไม่เข้าใจ ไม่รู้ว่าใช้อย่างไร

      ลองมาดูกันอีกหนึ่งประโยค
      สมมุติว่ามีจระเข้เผือก สองหัว สามหาง ตัวหนึ่งเพ่นพ่านอยู่แถวๆแม่น้ำเจ้าพระยา ใครๆก็รู้ ข่าวออกทุกวัน..ทั้งทีวี หนังสือพิมพ์ และสื่อต่างๆ แต่ยังไม่มีนักวิทยาศาสตร์คนไหนทราบว่า มันมีการดำรงชีวิตอย่างไร ออกลูกอย่างไร เหมือนจระเข้ทั่วไปหรือไม่ คือ ระบบนิเวศน์ของเจ้าตัวนี้ยังไม่มีใครเข้าใจเท่าไหร่

             白い鰐は、その存在は広く知られているが、生態はまだよく分かっていない。
             しろいわには、そのそんざいはひろくしられているが、せいたいはまだよくわかっていない。
             จระเข้เผือกตัวนั้น ตอนนี้ใครๆก็รู้จักกันอย่างกว้างขวาง แต่ยังไม่มีใครทราบเกี่ยวกับระบบนิเวศน์ของมัน

      ประโยคนี้จะใช้กริยา ทั้ง しる และ わかる แน่นอนเป็นที่รู้จักกันทั่วไป ต้องใช้ しる รู้จักก็จริง แต่ยังไม่มีใครทราบ ไม่มีใครเข้าใจ ว่ามันเป็นสัตว์เลื้อยคลานประเภทไหนกลายพันธุ์มา หรือ เป็นสัตว์ประเภทใหม่ ในความหมายอันหลัง ต้องใช้ わかる

   　นอกจากความหมายที่แตกต่างกันเล็กน้อยของทั้งสองคำนี้แล้ว ยังมีวิธีการใช้ที่ใช้ได้และไม่ได้ เช่น

              知りたい（しりたい）　           อยากรู้ อยากรู้จัก
             知られている（しられている）     เป็นที่รู้จัก

       พูดได้ ..แต่จะไม่พูดว่า

              分かりたい（わかりたい）     อยากเข้าใจ(?)
             分かられている（わかられている）    กําลังถูกเข้าใจ(?)

      กริยาสองตัวนี้ ความจริงมีวิธีการใช้ที่แตกต่างกันอีกหลายอย่างที่น่าสนใจ สํานวนบางอย่างใช้　しる　ไม่ใช้　わかる บางอย่างก็กลับกัน เวลาผันกริยาความหมายก็จะมีการเปลี่ยนแปลง ความหมายอื่นๆที่ยังไม่ได้พูดถึงก็ยังมี ถ้าจะอธิบายการใช้ให้กระจ่างแจ้ง จริงๆแล้วคงต้องใช้เวลา ถ้ามีเวลาจะมาไขปัญหาเกี่ยวกับเรื่องนี้อีกครั้ง... เข้าใจความแตกต่าง วิธีการใช้ที่สําคัญๆ แค่นี้ก็คงพอแล้ว

       อ่านมาถึงตรงนี้

わかりましたか？